Waarom zit er zoveel lucht in de zakken chips? Worden we bedrogen?

Eerst een belangrijk detail: dat is geen lucht, of dat zou het niet moeten zijn. In de meeste knapperige snacks wordt de zak opgeblazen door stikstof, een inert gas dat zuurstof verdringt. De reden is tweeledig: het beschermt de smaak en het beschermt de vorm.

Crisps zijn eigenlijk een perfecte mix voor bederf: zetmeel, vet en een poreus oppervlak. Als er zuurstof bij komt, oxideren de vetten en verschijnen er ranzige smaken; als er vocht bij komt, verliezen ze hun knapperigheid. Daarom wordt verpakking onder gemodificeerde atmosfeer gebruikt: de zuurstof binnenin wordt verminderd en stikstof wordt toegevoegd om de houdbaarheid te verlengen.

Het is niet alleen theorie: er is specifiek onderzoek gedaan naar hoe de lucht in de kop (het gas in de verpakking) de oxidatie van chips tijdens het bewaren beïnvloedt.

Naast conservering vervult het gas een heel alledaagse functie: het voorkomt dat de verpakking als stof aankomt. Dit "kussen" absorbeert schokken tijdens transport, opslag en houdbaarheid. Om het minder poëtisch te zeggen: zonder deze hoeveelheid gas zouden veel zakken een zak kruimels zijn.

Tot zover het deel dat verklaart waarom er "lucht" in de zak zit. Maar het geeft geen antwoord op de echt lastige vraag: waarom ziet het er zoveel uit?

Het hangt ervan af wat we valsspelen noemen.

1) Wat je wettelijk koopt, is het gewicht (niet het volume).

In de meeste landen wordt het product verkocht per nettogewicht: op het etiket staat hoeveel gram het product bevat, zelfs als de verpakking volumineus is. In de VS bijvoorbeeld vereist de Fair Packaging and Labeling Act dat op veel consumentenproducten de netto hoeveelheid wordt vermeld.

Dit neemt visuele misleiding niet weg, maar het verklaart wel waarom veel merken zich verdedigen met hetzelfde argument: "we vertellen u het gewicht".

2) Slappe vulling is illegaal als het "niet functioneel" is (maar het bewijzen is een ander verhaal).

In de VS is er een veel geciteerde regel: een ondoorzichtige zak kan worden beschouwd als "bedrieglijk vol" als hij niet-functionele speling bevat. En de wet definieert vulling als het verschil tussen inhoud en inhoud.

De sleutel is "niet-functioneel": als de lege ruimte dient om het product te beschermen, machines te plaatsen, breuk te voorkomen, etc., dan kan het als functioneel beschouwd worden. Vanwege hun breekbaarheid voldoen chips vaak goed aan dit argument.

3) Toch zijn er rechtszaken geweest (en dat is waar de "maken ze een grapje?" om de hoek komt kijken).

In 2017 klaagden consumenten Wise Foods aan met de bewering dat sommige zakken meestal leeg en misleidend waren. De zaak werd verteld als onderdeel van een golf van "slack fill" rechtszaken: de woede ging niet over de stikstof zelf, maar over het vermoeden dat er meer verpakking werd gebruikt dan nodig was.

Deze rechtszaken draaien vaak om een simpel idee: een beschermend kussen is één ding; een illusie van grootte is iets anders.

• Vergelijk de prijs per kilo (of per 100 g). Dit is de beste manier om door de visuele trucjes heen te prikken, of er nu wel of geen bedrog in het spel is.
• Vertrouw niet op de grootte van de zak: vertrouw op de grammen.
• Als een merk de verpakking verandert en het ontwerp behoudt, controleer dan het gewicht: veel klachten van consumenten ontstaan daar, in de stille verandering van de hoeveelheid.

En een nuance die vaak over het hoofd wordt gezien: zelfs met hetzelfde gewicht kunnen aardappelen verschillende volumes innemen, afhankelijk van de snit, de dikte en het aantal breuken. Het volume is misleidend omdat het variabel is; het gewicht minder.

Het gebruik van gas in chipszakken stelt de industrie in staat om drie problemen op te lossen met één enkel gebaar:

• Het uitstellen van ranzigheid door het verminderen van zuurstof.
• Voorkomen dat ze zacht worden door vocht.
• Ze komen heel aan (of in ieder geval herkenbaar als aardappelen).

Het vervelende is dat dit gebaar ook een twijfelachtige winkelervaring creëert: de verpakking lijkt meer te beloven dan wat de hand vindt.

Of dit "valsspelen" is, hangt af van het specifieke geval. Maar er is een eerlijk antwoord dat meestal werkt: ze rekenen geen lucht als het gewicht duidelijk is; misschien gebruiken ze lucht om een gevoel van grootte te verkopen. En hier, zoals bij bijna alles wat met marketing te maken heeft, wordt de grens niet bepaald door de natuurkunde: die wordt bepaald door de perceptie.