Wie heeft ijs echt uitgevonden? Het verhaal is verrassender dan je denkt

Voordat er diepvriezers, ijsmachines en kleurrijke vitrines waren, was kou een zeldzaam wonder. Sneeuw en ijs werden in de bergen verzameld, opgeslagen in diepe ijskelders en bij speciale gelegenheden gebruikt om drankjes, fruit en siropen te koelen.

In de oudheid bereidden verschillende volkeren eenvoudige desserts met sneeuw, honing, vruchtensap en natuurlijke smaakstoffen. Het was nog geen ijs in de moderne betekenis, maar het idee was al bijzonder krachtig: kou omzetten in genot.

In deze periode ontstonden de echte voorlopers van ijs: ze leken meer op primitieve sorbets dan op roomijs, maar konden al wel verrassen. IJs was niet zomaar een ingrediënt: het stond voor prestige, spektakel en rijkdom. Wie het aan tafel kon serveren, toonde macht en verfijning.

De ontwikkeling van modern ijs loopt via sorbet. Na verloop van tijd werden de bevroren bereidingen verfijnder: niet langer alleen sneeuw gemengd met honing of fruit, maar zorgvuldig samengestelde, geurige mengsels die tijdens banketten als kleine meesterwerken werden geserveerd.

Het woord 'sorbet' verwijst naar een oude mediterrane traditie, die verband houdt met culturele uitwisselingen tussen het Oosten, Sicilië en het Italiaanse schiereiland. Suiker, citrusvruchten, specerijen en koeltechnieken maakten het mogelijk om steeds aangenamere texturen te verkrijgen.

Door deze ontwikkeling begon ijs vorm te krijgen: eerst als bevroren drank, daarna als koude crème en uiteindelijk als zelfstandig dessert.

Een van de belangrijkste namen uit de geschiedenis van ijs is Bernardo Buontalenti, een architect, ingenieur, decorontwerper en briljant kunstenaar die aan het hof van de Medici werkte.

Buontalenti was niet zomaar een kok: hij was een vernieuwer op het gebied van smaak en verwondering. Aan het Florentijnse hof, waar eten ook een vorm van entertainment was, zou hij een koude bereiding op basis van melk, honing, eidooier, wijn en aroma's zoals bergamot, citroen en sinaasappel hebben verfijnd.

Volgens de overlevering was hij degene die een zo verfijnde bevroren crème maakte dat die wordt beschouwd als een van de eerste vormen van modern ijs. Niet voor niets wordt in Florence nog altijd gesproken over 'Buontalenti-ijs', een iconische, rijke en fluweelzachte smaak.

Als Buontalenti symbool staat voor de genialiteit van de renaissance, dan is Procopio dei Coltelli de man die ijs naar de moderne wereld bracht.

De ondernemende en visionaire Siciliaan Procopio verhuisde in de zeventiende eeuw naar Parijs en opende er het beroemde Café Procope, dat zou uitgroeien tot een van de belangrijkste plekken in het Franse culturele leven.

Hier was ijs niet langer alleen een gril voor aristocraten: het begon een gewild product te worden, geserveerd in een elegante zaak waar intellectuelen, edelen en invloedrijke personen kwamen. Procopio dei Coltelli droeg er in belangrijke mate aan bij dat ijs in Europa bekend werd en veranderde het van een Italiaanse curiositeit in een internationaal genot.

Om bij ijs voor onderweg uit te komen, moeten we een sprong in de tijd maken, helemaal naar de Verenigde Staten. Daar verschijnt Italo Marchioni ten tonele, een Italiaan die naar New York emigreerde en wordt beschouwd als een sleutelfiguur in de geschiedenis van het ijshoorntje.

Marchioni patenteerde een eetbaar bakje voor ijs, dat vaak wordt genoemd als een van de eerste stappen op weg naar het moderne hoorntje. Het idee was eenvoudig en geniaal: ijs serveren in een praktische, goedkope en eetbare houder.

Vanaf dat moment veranderde ijs van karakter. Het was niet langer alleen een dessert voor aan tafel of in een elegant café: je kon het al lopend eten, op straat, op het strand of tijdens een wandeling. Het ijshoorntje droeg eraan bij dat ijs echt populair werd.

Het meest juiste antwoord is: ijs is niet door één persoon uitgevonden.

Bernardo Buontalenti speelde een sleutelrol in de ontwikkeling van romig, verfijnd ijs aan het hof van de Medici. Procopio dei Coltelli maakte het beroemd in Europa en bracht het naar het hart van Parijs. Italo Marchioni droeg met het ijshoorntje bij aan de ontwikkeling ervan tot een praktisch, alledaags genot.

Drie namen, drie tijdperken, drie verschillende manieren om de geschiedenis van ijs voorgoed te veranderen.

Wie heeft ijs uitgevonden? Misschien niemand in zijn eentje, maar veel Italianen hebben ertoe bijgedragen dat het is geworden wat het nu is: een wereldwijd icoon.

Van sneeuw die in ijskelders werd opgeslagen tot aristocratische banketten, van de weelderige zalen van de Medici tot Parijse cafés en het ijshoorntje voor onderweg: de geschiedenis van ijs is een verrassende reis door kunst, vindingrijkheid en genot.

En elke keer dat we ervan proeven, genieten we zonder het te weten van een stukje van dit lange, heerlijke avontuur.