Waarom de clubsandwich zo heet, en niet om de reden die je denkt
In Spanje weet iedereen wat een bikini is; een tosti behoeft weinig uitleg. Dan zijn er nog de broodjes en sandwiches uit het buitenland: de croque-monsieur, de pastramisandwich of de Cubaanse sandwich. En dan is er de clubsandwich, die klassieke sandwich met drie lagen die al tientallen jaren op de menukaarten staat van cafés, hotels en bars met internationale ambities.
Het merkwaardige is dat veel mensen hem hebben gegeten en dat heel wat mensen zich weleens met mayonaise hebben besmeurd, maar dat niet zoveel mensen weten waar zijn naam eigenlijk vandaan komt. En als er een ingenieuze, bijna perfecte verklaring opduikt, is het moeilijk om die niet te willen geloven.
CLUB sandwich: niet zomaar een sandwich
De clubsandwich is in wezen een sandwich met meerdere lagen: drie sneetjes geroosterd brood, twee lagen vulling en een bijna canonieke combinatie van kip, bacon, sla, tomaat en mayonaise. Wat de sandwich onderscheidt, is niet alleen wat erin zit, maar ook de opbouw: hoog, netjes, in driehoeken gesneden en meestal bij elkaar gehouden met cocktailprikkers.
Het is zo'n zorgvuldig samengestelde sandwich, zo herkenbaar in al zijn onderdelen, dat hij bijna ontworpen lijkt om iets te betekenen. Alsof elk ingrediënt om een reden op zijn plaats ligt die verder gaat dan alleen de honger stillen.
En daar komt de theorie om de hoek kijken die al jaren met verdacht gemak op internet rondgaat: dat “CLUB” niet zomaar een naam is, maar een acroniem van chicken lettuce under bacon (kip en sla onder de bacon). Een van die verklaringen die zo helder en bevredigend klinken dat je ze bijna voor waar wilt aannemen voordat je ze hebt gecontroleerd.
Het klinkt goed. Te goed.
Een sandwich met meerdere lagen, voor nóg meer smaak en verwennerij! Lekker knapperig en afgetopt met een eitje... Lijkt je dat wat?!
Een verhaal te rond om waar te zijn
De theorie heeft aantrekkingskracht. Daar zijn de kip, de sla en de bacon, samen een soort verborgen boodschap die voor het grijpen ligt. Het lijkt op een van die onthullingen waardoor je twee keer naar de menukaart van een café kijkt. Plotseling is de clubsandwich niet langer een sandwich met drie lagen, maar lijkt hij op een klein eetbaar hiëroglief. Een perfect acroniem. CLUB: Chicken, lettuce under bacon. Kip en sla onder bacon.
Het is het soort weetje dat gemaakt lijkt om door te vertellen: kort, geestig en verrassend. Zo'n weetje dat je met enige voldoening aan tafel vertelt, alsof je een geheim deelt dat de anderen nog niet kennen.
Het probleem is dat er een groot bezwaar is tegen deze verklaring: ze klopt niet.
Er is geen serieuze historische documentatie waaruit blijkt dat “club” als acroniem is ontstaan. Het komt niet voor in oude bronnen over het gerecht of in verhalen over de oorsprong ervan. Wat wel duidelijk lijkt, is dat het om een achteraf verzonnen verklaring gaat, een van die geïmproviseerde etymologieën die internet enthousiast overneemt omdat ze van iets alledaags een boeiende curiositeit maken.
Het past niet eens helemaal
Als je er wat kritischer naar kijkt, houdt de theorie al snel geen stand: de klassieke clubsandwich werd niet altijd met kip gemaakt, maar heel vaak met kalkoen. Dat detail alleen al is genoeg om het vermeende acroniem onderuit te halen. En dan is er nog de bacon, die een specifieke plek zou moeten innemen om alles te laten kloppen, alsof het recept een geheime code volgt en niet iets veel eenvoudigers: laagjes, geroosterd brood en lekker eten.
Waarom heet het dan zo?
De meest gangbare verklaring is een stuk minder mysterieus en een stuk logischer: de “club” in clubsandwich verwijst naar de Amerikaanse sociëteiten aan het eind van de negentiende eeuw, waar deze sandwich werd geserveerd en populair werd. Een tijdlang werd hij bovendien ook wel clubhouse sandwich genoemd, een naam die veel minder ruimte laat voor fantasie.
Geen verborgen code, geen gecodeerde boodschap en geen taalkundig vernuft in dit geval. Alleen een naam die verband houdt met de omgeving waarin de sandwich bekend werd. Het is misschien een minder spectaculair verhaal, maar wel een stuk aannemelijker.
Waarom blijven we in deze dingen trappen
We houden van heldere, verrassende, bijzondere en makkelijk door te vertellen verklaringen, en de verklaring voor de naam clubsandwich heeft precies dat. Het is een van die theorieën die niet zozeer de ronde doen omdat ze waar zijn, maar omdat ze bevredigend klinken. Het is leuker om een slim acroniem te verzinnen dan een veel eenvoudigere waarheid te accepteren: de sandwich heet zo omdat hij in clubs werd geserveerd.
Het goede verhaal was een leugen, maar de sandwich is er nog steeds.
Eigenlijk is dat helemaal niet erg. De clubsandwich heeft geen briljante etymologie nodig om zijn plaats te blijven innemen op de menukaarten van cafés en hotelbars, en op menu's met internationale ambities. Hij is nog altijd herkenbaar, indrukwekkend en behoorlijk effectief in wat hij doet: de honger stillen met geroosterd brood, een royale vulling en een vleugje nostalgie naar de clubsfeer van de keuken die we nooit helemaal hebben gekend, maar wel heel goed begrijpen.
Let wel: de volgende keer dat iemand chicken lettuce under bacon zegt, weet je dat diegene geen culinair geheim onthult. Diegene herhaalt gewoon een van die geruchten die internet al te gretig heeft overgenomen.
Op dat moment kun je twee dingen doen:
Knikkend verder eten.
Of het moment op elegante wijze verpesten. Zeg bijvoorbeeld: “Het is eigenlijk geen acroniem. Het is een achteraf bedacht backroniem. En bovendien zat er in de oorspronkelijke versie kalkoen.”
En neem dan een hap.
Patricia González
Opmerkingen