Verlagen linzen het libido? De wetenschap achter de virale uitspraak van Óliver Laxe
Óliver Laxe, regisseur van de film Sirat (genomineerd voor de Oscars), was te gast bij La Revuelta en deed een van die uitspraken die vanzelf lijken rond te gaan: ‘Ik heb ontdekt dat linzen anafrodisiaca zijn; ze verlagen je libido.’ Hij zei het met de kalme zekerheid waarmee intuïties klinken wanneer je ze hardop uitspreekt: het klinkt niet als een stellige bewering, maar als een persoonlijke gevolgtrekking die hij wil delen.
En natuurlijk: Valentijnsdag komt eraan, mensen zoeken naar voedingsmiddelen die ‘aanwakkeren’ en ‘uitdoven’ en plotseling maken linzen (bescheiden, alledaags, een gerecht dat je met een lepel eet en ‘kloosterachtig’) deel uit van het erotische gesprek, als tegenhanger van gember, chocolade of aardbeien in de collectieve verbeelding.
De goede vraag is niet of Laxe viraal wilde gaan, maar of zijn uitspraak ergens op gebaseerd is. En dit is het interessante: als letterlijke wetenschappelijke bewering klopt ze niet. Maar als uitgangspunt om uit te leggen hoe verlangen werkt, levert ze genoeg op voor een artikel. Waarschijnlijk beschreef de regisseur gewoon iets heel alledaags: als je in een vaste routine zit, reageert je lichaam op de ene manier; als je reist en meer prikkels krijgt, op een andere. Dan is het makkelijk om de linzenschotel de ‘schuld’ te geven, terwijl de context de werkelijke oorzaak is.
Voor alle duidelijkheid: "libido" is geen knop.
In alledaagse gesprekken gebruiken we ‘libido’ als verzamelbegrip voor allerlei dingen: verlangen, zin, energie, bereidheid, zelfs stemming. Het probleem is dat we vervolgens een net zo eenvoudige oorzaak proberen te vinden: ‘hier krijg ik meer zin van’, ‘hier krijg ik minder zin van’.
De werkelijkheid is minder eenvoudig, maar wel realistischer: verlangen hangt meestal af van een combinatie van factoren (geest, lichaam, context). Voeding speelt daarin een rol, ja, maar bijna nooit als een onmiddellijke chemische schakelaar. Ze speelt een rol als sfeer, als comfort, als bron van energie… en via de spijsvertering.
Daarom is het goed om meteen één ding duidelijk te maken: ‘anafrodisiacum’ is een bruikbaar woord in een viraal gesprek, maar geen wetenschappelijke categorie met een vaste lijst voedingsmiddelen die het verlangen universeel ‘uitschakelen’.
Het is geen libido, het is pens
Als er een goede verklaring is voor waarom iemand na een bord linzen minder zin heeft, dan ligt die niet in een mysterieus anafrodisiacum. De verklaring is prozaïscher: een opgeblazen gevoel… of gewoon de zwaarte van een stevige maaltijd.
Peulvruchten bevatten fermenteerbare koolhydraten. Bij sommige mensen (en in bepaalde omstandigheden) kan de fermentatie daarvan gas veroorzaken, met een opgeblazen gevoel, een gespannen buik, ongemak of buikpijn tot gevolg. Monash University legt het vrij eenvoudig uit: wanneer deze stoffen fermenteren, kan het gas de darm ‘uitrekken’ en ongemak veroorzaken.
Vrij vertaald: als je na het eten het gevoel hebt dat je een ballon met benen bent, is het lastig je lichaam warm te maken voor ‘nu wordt het sensueel’. Niet omdat linzen als zodanig iets uitschakelen, maar omdat je lichaam met iets anders bezig is.
Deze nuance doet twee dingen tegelijk: ze neemt iemands ervaring serieus (‘mij overkomt dit’), maar voorkomt dat die tot een universele wet wordt verheven (‘linzen doen X’).
En er is nog een belangrijk detail: het overkomt niet iedereen. Het hangt af van de hoeveelheid, hoe iemand peulvruchten verdraagt en ook van de bereidingswijze.
De "hormonale" uitleg
Wanneer een idee viraal gaat, komt al snel het standaardantwoord ‘hormonen’ naar voren. Bij peulvruchten is de gebruikelijke redenering ‘fyto-oestrogenen → testosteron → verlangen’. Het probleem is dat dit verhaal vaak verder gaat dan het bewijs toelaat.
Om dit in perspectief te plaatsen met een veelbesproken (en veel beter onderzocht) voorbeeld: soja. Een uitgebreide meta-analyse concludeerde dat noch soja-eiwit, noch isoflavonen, ongeacht de dosis en de gebruiksduur, het totale of vrije testosteron of de oestrogeenspiegels bij mannen significant veranderen.
Als het voedingsmiddel dat het vaakst als ‘bewijs’ voor de hormoontheorie wordt aangehaald het toegeschreven effect niet laat zien, is het moeilijk vol te houden dat een bord linzen een duidelijk en direct hormonaal effect heeft op het libido. Hooguit kan veranderen hoe je je voelt nadat je ze hebt gegeten, en dat weegt in de praktijk zwaarder dan welke fantasie over hormonale schakelaars ook.
Verlagen ze het libido?
Als universele regel: nee. Als persoonlijke ervaring op een bepaalde avond: dat kan.
Als iemand na het eten van linzen ‘minder zin heeft’, komt dat waarschijnlijk niet door een chemisch signaal dat het verlangen beïnvloedt, maar door een combinatie van heel alledaagse factoren: een opgeblazen gevoel, winderigheid, een zwaar gevoel, slaperigheid of simpelweg een lichaam dat meer bezig is met verteren dan met verleiden.
En dat is de moraal: verlangen zet je niet met een lepel aan of uit. Het wordt gevormd (of verstoord) door wat er in je hoofd, in je lichaam en in je omgeving gebeurt. Linzen hoeven niets te verpesten… tenzij ze die dag toevallig als een steen op je maag liggen.
Patricia González
Opmerkingen