Zullen de ketchupzakjes verdwijnen?

12 augustus 2026 is geen verzonnen datum. Op die dag begint de nieuwe Europese verordening inzake verpakkingen en verpakkingsafval van toepassing te worden.

Maar de ketchupzakjes zullen dan nog niet verdwijnen. De beperking van bepaalde plastic eenmalige portieverpakkingen in hotels, restaurants en cafés is voorzien voor 1 januari 2030.

Het gerucht is dus gebaseerd op een feit, maar haalt twee data door elkaar: 2026, wanneer de verordening van toepassing begint te worden, en 2030, wanneer deze beperking ingaat.

De regel heeft betrekking op bepaalde plastic wegwerpverpakkingen met individuele porties saus, specerijen, koffiemelk, suiker en soortgelijke producten in de horeca. Hieronder vallen zakjes, bakjes en andere verpakkingen die tijdens dezelfde maaltijd worden geopend, gebruikt en weggegooid.

Belangrijk om te weten is dat ketchup zelf niet wordt verboden, maar wel een specifieke manier waarop die wordt verpakt en geserveerd. Bovendien geldt de maatregel niet in alle situaties: er zijn uitzonderingen voor afhaalmaaltijden en voor bepaalde toepassingen in de gezondheidszorg of zorgverlening die om hygiëne- en veiligheidsredenen gerechtvaardigd zijn.

Daarom zullen we in 2030 nog steeds zakjes aantreffen bij sommige bestellingen, in ziekenhuizen of verzorgingstehuizen. Het gebruik ervan zal voornamelijk verdwijnen bij consumptie in bars, restaurants, cafés en hotels.

Het is makkelijk om de spot te drijven met een sauszakje als het niet goed openscheurt, halfvol blijft of de saus in een onverwachte richting spuit. Maar de eenpersoonsporties hebben de horeca niet voor niets veroverd.

Voor een bedrijf zijn ze makkelijk te tellen, te vervoeren en op te slaan. Er hoeven geen bakjes te worden bijgevuld, je kunt controleren hoeveel product er wordt geserveerd en het directe contact tussen klanten wordt beperkt. Bovendien blijft elke portie afgesloten tot het moment waarop die wordt gebruikt.

Ze vereenvoudigen ook de bediening. Je hoeft alleen maar twee zakjes naast een hamburger te leggen of een handvol op een dienblad te strooien. Tijdens de dienst hoeven er geen flessen te worden opgehaald, sauspotjes te worden afgewassen of dispensers te worden gecontroleerd.

Het probleem wordt duidelijk als je naar het totaalplaatje kijkt. Elk zakje voorziet in een minuscule behoefte met een verpakking die vrijwel onmiddellijk afval wordt. En omdat dit aan miljoenen tafels wordt herhaald, is wat onbeduidend leek dat niet meer.

In 2022 produceerde elke inwoner van de Europese Unie gemiddeld zo’n 186,5 kilo verpakkingsafval. Ongeveer 36 kilo daarvan bestond uit plastic verpakkingen. Het ketchupzakje vormt slechts een minuscuul deel van die berg, maar vat het probleem goed samen: veel verpakking voor heel weinig inhoud.

Het meest voor de hand liggende alternatief is de traditionele fles, hoewel dat waarschijnlijk niet het enige is.

Sommige horecagelegenheden zullen wellicht hervulbare zelfbedieningsdispensers gebruiken. Andere zullen de sauzen serveren in kleine, herbruikbare sausbakjes of ze rechtstreeks uit grote, door het personeel bediende containers toevoegen. Er zullen ook leveranciers zijn die nieuwe verpakkingsvormen ontwikkelen met minder materiaal of zonder het plastic waarop de beperking van toepassing is.

De tafel van de nabije toekomst zal niet per se een tafel zonder ketchup zijn. Het zal veeleer een tafel zijn waarop het verpakken van tien gram saus in plastic niet langer de automatische keuze is.

Het vervangen van zakjes door hervulbare flessen lijkt eenvoudig, totdat iemand er daadwerkelijk voor moet zorgen.

Een gedeelde verpakking moet regelmatig worden schoongemaakt, op de juiste manier worden bijgevuld en onder de juiste omstandigheden worden bewaard. Een halflege fles mag niet eindeloos worden bijgevuld met nieuwe saus en ook niet urenlang in de hitte op een terras blijven staan. Bovendien kunnen niet alle sauzen even goed buiten de koelkast worden bewaard.

Eenpersoonsporties bieden een echt voordeel: de inhoud blijft afgesloten en beschermd totdat die bij de consument terechtkomt. Als ze worden afgeschaft, zullen horecagelegenheden dat voordeel moeten compenseren met betere procedures voor hantering, reiniging en bewaring.

De uitdaging bestaat dus niet alleen uit het verminderen van plastic, maar ook uit het vervangen ervan zonder nieuwe problemen op het gebied van hygiëne, verspilling of bedrijfsvoering te veroorzaken.

Ongeveer 40 % van het plastic dat in de Europese Unie wordt gebruikt, is bestemd voor verpakkingen. De nieuwe verordening beoogt het gebruik van onnodige materialen terug te dringen, de recyclebaarheid te verbeteren en hergebruik te bevorderen waar dat mogelijk is.

Dat maakt niet van elk mosterdzakje een milieuramp, noch van elke dispenser een perfecte oplossing. Het draait om de schaal. Een piepkleine verpakking lijkt misschien onbelangrijk; miljoenen verpakkingen die slechts één keer worden gebruikt, vertellen een heel ander verhaal.

Nog niet. Op 12 augustus 2026 komt er geen Europese ketchupstop en zullen inspecteurs geen eenpersoonsporties op terrassen in beslag nemen.

Wat begint, is een geleidelijkere verandering. Vanaf 2030 zullen veel plastic zakjes en individuele verpakkingen niet langer worden gebruikt in bars, restaurants, cafés en hotels. In andere situaties kunnen ze blijven bestaan, vooral bij afhaalmaaltijden of wanneer daar specifieke hygiëne- en veiligheidsredenen voor zijn.

Misschien verdwijnt het ketchupzakje niet helemaal uit de wereld, maar het zal niet langer automatisch bij elk bord friet worden geserveerd.

En misschien zal niemand het al te zeer missen, tot de dag waarop je voor een lege dispenser staat en je met onverwachte tederheid dat kleine, onmogelijk te openen rechthoekje herinnert dat altijd vlekken op je vingers achterliet.