Zullen de ketchupzakjes verdwijnen?

12 augustus 2026 is geen verzonnen datum. Op die dag treedt de nieuwe Europese verordening inzake verpakkingen en verpakkingsafval in werking.

Maar de ketchupzakjes zullen dan nog niet verdwijnen. De beperking van bepaalde plastic eenmalige porties in hotels, restaurants en cafés is gepland voor 1 januari 2030.

Het gerucht is dus gebaseerd op een feit, maar vermengt twee data: 2026, wanneer de verordening van kracht wordt, en 2030, wanneer deze beperking ingaat.

De regel heeft betrekking op bepaalde plastic wegwerpverpakkingen die individuele porties saus, specerijen, koffiemelk, suiker en soortgelijke producten in de horeca bevatten. Hieronder vallen zakjes, bakjes en andere verpakkingen die tijdens dezelfde maaltijd worden geopend, geconsumeerd en weggegooid.

Belangrijk om te weten is dat ketchup zelf niet wordt verboden, maar wel een specifieke manier waarop deze wordt verpakt en geserveerd. Bovendien geldt de maatregel niet overal: er zijn uitzonderingen voor afhaalmaaltijden en voor bepaalde toepassingen in de gezondheidszorg of de zorgsector die om hygiënische en veiligheidsredenen gerechtvaardigd zijn.

Daarom zullen we in 2030 nog steeds zakjes aantreffen bij sommige bestellingen, in ziekenhuizen of verzorgingstehuizen. Waar het gebruik ervan zal worden stopgezet, is voornamelijk bij consumptie in bars, restaurants, cafés en hotels.

Het is makkelijk om de sauszakjes belachelijk te maken als ze niet goed open gaan, half leeg blijven of de saus in een onverwachte richting spuiten. Maar de portieverpakkingen hebben de horeca niet voor niets veroverd.

Voor een bedrijf zijn ze gemakkelijk te tellen, te vervoeren en op te slaan. Er hoeven geen bakjes te worden bijgevuld, je kunt precies bepalen hoeveel product er wordt geserveerd en het directe contact tussen klanten wordt beperkt. Bovendien blijft elke portie afgesloten tot het moment van consumptie.

Ze vereenvoudigen ook de bediening. Het volstaat om twee zakjes naast een hamburger te leggen of een handvol op een dienblad te strooien. Er hoeven tijdens de dienst geen flessen te worden opgehaald, geen sauspotjes te worden afgewassen en geen dispensers te worden gecontroleerd.

Het probleem wordt duidelijk als je naar het totaalplaatje kijkt. Elk zakje voorziet in een minuscule behoefte met een verpakking die vrijwel onmiddellijk afval wordt. En omdat dit aan miljoenen tafels wordt herhaald, is wat onbeduidend leek dat niet meer.

In 2022 produceerde elke inwoner van de Europese Unie gemiddeld zo’n 186,5 kilo verpakkingsafval. Ongeveer 36 kilo daarvan bestond uit plastic verpakkingen. Het zakje ketchup vormt slechts een minuscuul deel van die berg, maar vat het probleem goed samen: veel verpakking voor heel weinig inhoud.

Het meest voor de hand liggende alternatief is de traditionele fles, hoewel dat waarschijnlijk niet het enige is.

Sommige horecagelegenheden zullen wellicht hervulbare zelfbedieningsdispensers gebruiken. Andere zullen de sauzen serveren in kleine, herbruikbare sausbakjes of ze rechtstreeks uit grote, door het personeel bediende containers toevoegen. Er zullen ook leveranciers zijn die nieuwe verpakkingsvormen ontwikkelen met minder materiaal of zonder het plastic waarop de beperking van toepassing is.

De tafel van de nabije toekomst zal niet per se een tafel zonder ketchup zijn. Het zal veeleer een tafel zijn waarop het verpakken van tien gram saus in plastic niet langer de automatische keuze is.

Het vervangen van zakjes door hervulbare flesjes lijkt eenvoudig, totdat iemand er daadwerkelijk voor moet zorgen.

Een gezamenlijk gebruikte verpakking moet regelmatig worden schoongemaakt, op de juiste manier worden bijgevuld en onder de juiste omstandigheden worden bewaard. Een halflege fles mag niet eindeloos worden bijgevuld met nieuwe saus, noch urenlang in de hitte op een terras worden achtergelaten. Ook zijn niet alle sauzen even goed bestand tegen bewaring buiten de koelkast.

Portieverpakkingen bieden een echt voordeel: de inhoud blijft afgesloten en beschermd totdat deze bij de consument terechtkomt. Als deze worden afgeschaft, zullen horecagelegenheden dat voordeel moeten compenseren met betere procedures voor hantering, reiniging en bewaring.

De uitdaging bestaat dus niet alleen uit het verminderen van plastic, maar ook uit het vervangen ervan zonder nieuwe problemen op het gebied van hygiëne, verspilling of bedrijfsvoering te veroorzaken.

Ongeveer 40 % van het plastic dat in de Europese Unie wordt gebruikt, is bestemd voor verpakkingen. De nieuwe verordening heeft tot doel onnodige materialen te verminderen, de recycleerbaarheid te verbeteren en hergebruik te bevorderen waar dat mogelijk is.

Dat maakt niet van elk mosterdzakje een milieuramp, noch van elke dispenser een perfecte oplossing. Het draait om de schaal. Een piepklein verpakkingsmateriaal lijkt misschien onbelangrijk; miljoenen verpakkingen die slechts één keer worden gebruikt, vertellen een heel ander verhaal.

Nog niet. Op 12 augustus 2026 zal er geen Europese ketchuptekort zijn en zullen inspecteurs geen portieverpakkingen op terrassen in beslag nemen.

Wat er wel begint, is een meer geleidelijke verandering. Vanaf 2030 zullen veel plastic zakjes en individuele verpakkingen geen plaats meer hebben in bars, restaurants, cafés en hotels. In andere contexten mogen ze blijven bestaan, vooral als het gaat om afhaalmaaltijden of als er specifieke redenen zijn op het gebied van hygiëne en veiligheid.

Misschien verdwijnt het ketchupzakje niet helemaal uit de wereld, maar het zal wel niet langer automatisch bij elk bord aardappelen worden geserveerd.

En misschien zal niemand het al te zeer missen, tot de dag dat je, voor een lege dispenser, je met onverwachte tederheid dat kleine, onmogelijk te openen rechthoekje herinnert dat altijd vlekken op je vingers achterliet.